5.jpg

Jako Młodzi Zwiadowcy Historii - w ilości 33 uczniów SP 89 wraz z naszym przewodnikiem i organizatorem ks. katechetą Ryszardem Barańskim - w pierwszej naszej wyprawie 23 września 2017 r. zwiedziliśmy nie tak daleko od nas oddalony Fort artyleryjski 49 "Krzesławice".

Jest to typowy jednowałowy fort artyleryjski stanowiący ważny element północno-wschodniego odcinka, tak zwanego III pierścienia austriackich umocnień Twierdzy Kraków.

Zlokalizowany został na obecnym terenie nowohuckiego osiedla Na Stoku przy ulicy Architektów. Otoczenie fortu stanowi rolę parku rekreacyjnego z alejkami i ławkami. Pierwsze prace budowlane - jak nam powiedział gospodarz tego miejsca Pan Franciszek Dziadoń - przypadły na lata 1872–1878, natomiast w 1881–1886 nastąpiła całkowita przebudowa Fortu 49 "Krzesławice" na fort artyleryjski. W lecie 1914 fort reprezentował już pełną gotowość bojową. W dniach 18-20 listopada tego samego roku artyleria fortu bierze udział w odparciu ataku Rosjan – I fazy tzw. Bitwy o Kraków. W okresie międzywojennym fort znajdował się w posiadaniu Wojska Polskiego i pełnił funkcję magazynową.

Dodatkowo w okolicach roku 1930 na forcie zamontowany został maszt nasłuchowy radiostacji polskiego kontrwywiadu, która zbierała m.in. materiał do rozszyfrowania Enigmy Na początku II wojny światowej fort przejęli Niemcy i wywieźli z niego całą zgromadzoną amunicję. Od 11 listopada 1939 roku do 15 października 1941 roku w forcie (a dokładniej w fortecznych fosach) miały miejsce egzekucje polskich patriotów – więźniów z Montelupich i więzienia w klasztorze św. Michała w Krakowie (przy ulicy Senackiej). Pod koniec 1945 roku (od 15 października do 6 grudnia) nastąpiła ekshumacja 440 zwłok z 29 grobów i przeniesienie ciał do zbiorowej mogiły na zapolu fortu.

Po zakończeniu wojny fort stosunkowo szybko został przekazany w użytkowanie cywilne. 27 maja 1957 roku odsłonięto tablicę pamiątkową na zbiorowym grobie – jednak z nieprawdziwymi datami dokonywanych egzekucji. Rok później, ku czci krzesławickich ofiar hitlerowskiego terroru, w pobliżu fortu postawiono pomnik. Przez kolejne 30 lat postępowała wyraźna dewastacja miejsca mordu patriotów polskich. Na mocy decyzji władz Nowej Huty w połowie lat 70 - kaponiery północną i wschodnią zasypano, a zachodnią wysadzono w powietrze, mimo że stanowiły one miejsca egzekucji. W roku 1978 teren ten został przekazany władzom osiedlowym i przeznaczony na ogródki działkowe. W 1993 roku powstała koncepcja przekazania fortu na działalność pobliskiego Młodzieżowego Domu Kultury, który w jakiejś części zwiedziliśmy.

pielgrzymia odznaka krajoznawcza